Çelik Halat Nedir?

Çelik Halat Nedir?

ÇELIK HALAT

Bir halatı meydana getiren elemanlar ;

  • Demetleri meydana getiren teller ,
  • Bir öz etrafında helisel olarak sarılmış demetler,
  • Halatın merkezinde, demetlere destek görevini yapan öz

seklinde ifade edilmektedir.

Teller,demetler ve özler değişik kompozisyonlarda örülerek değişik halat kompozisyonları meydana getirilir.

 

1

 

2

 

ÇELIK HALAT ÖZLERİ

Çelik halatın olusumunda kullanılan özler üç ana grupta

toplanır.

Lif öz :Esnekligin ön planda tutuldugu durumlarda aranır.

Bagımsız çelik halat özü :Yüksek mukavemet ve ısının

önemli oldugu kalın halat grubunda tercih edilir.

Demet Öz : Çelik Özlü halatlarda halatının özünün demetler ile aynı olmasıdır. Damar öz olarakta tabir edilir

 

3           4          5

Lif Öz/                                                        Demet Öz-Damar Öz                       Bağımsız Çelik Öz

FC (Fibre Core)                                    WSC (Wire Standart Core)             IWRC(Independet Wire Rope Core)

 

HALAT ÇAPI ÖLÇÜMÜ

Halat çapı,halat dışı tel ve demetlerini çevreleyen ve tüm halat kesitini içine alan çemberin çapıdır.Halat ölçümünde ölçü cihazı çenelerinin mutlaka en dıs iki demete teması gerekli olup genelde birbirine dik iki ölçüm, birbirinden en az 1 m. mesafedeki iki noktada yapılır ve bu dört ölçüm ortalamalarının toleranslar dahilinde olması istenir. Standartlarda, anlaşmazlık halinde halat belli bir gergi altında ölçülmesi de öngörülmüştür. Bölünemeyen sayıda demete sahip halatlarda, ölçülen bu halat çapları genellikle belli oranlarda artırılır.

 

 

HALAT ÇAP ÖLÇÜM YÖNTEMİ

 

6

 

HALAT ÖRÜM SEKiLLERi

7

A.Sag çapraz B. Sol çapraz

B.Sag düz D. Sol düz E. Sag degisken

 

 

HALATLARIN YAGLANMASI

Çelik halatlar, galvaniz halatlar dışında,genelde imalat esnasında yağlanmakla birlikte imalat sırasındaki bu yağlama halatların çalışma koşullarında uzun süre korunmaları için yeterli değildir. Yağlama, oksitlenme ve diğer korozif atmosferlere karsı koruyucu özellikler sağlaması yanında, tel ve demetlerin birbiri üzerinde düzgün olarak kaymaları için de gereklidir.

  1. Alkali ve asit içermemelidir.
  2. Tel yüzeyine yeterli yapışma kuvveti sağlamalı.
  3. Tel ve demet aralarına kolaylıkla nüfuz edebilecek viskozitede olmalı.
  4. Yüksek film mukavemetine sahip olmalı.
  5. Oksitlenme ve suya karsı dirençli olmalı.
  6. Gerçek çalışma koşullarında çözünmemeli.
  7. İçerisinde herhangi bir zararlı bakteri taşımamalıdır.

 8

MAKARA, TAMBUR ve HALAT ILISKILERI

Makara ve tambur çapları ile bunların üzerindeki yivlerin çap ve diğer özelikleri, halat ömrü üzerinde çok büyük etkiye sahiptir. Yiv aşınması, çapı ve genişliği ölçümlerinden genelde yiv çakıları kullanılabilir. Tambur ve makaraların, uygun malzemeden yapılması halat ömrü açısından faydalıdır. Eğer yivler gerekenden geniş ve halat temas açısı da fazla ise halatta ovalleşme, gerekenden dar ve az ise bu

durumda tel ve demetlerin sıkışması ve tel hareketlerinin önlenmesi söz konusudur. Her iki durum da halat ömrü açısından sakıncalıdır. Genelde halat – yiv temas açısı 1350-1500 arasında olmalıdır. Uzun kullanımlardan sonra halat çapında incelme olabilir. İncelen bu halat yivde kalıcı hasarlara sebep olabilir.

 

Halat değişiminden sonra makara ve tamburların yivleri kontrol edilmelidir. Tambur ve makaraların uygun malzemeden yapılması halatın kullanım ömrü açısından oldukça önemlidir.

9

HALAT KOMPOZİSYONU  VE TAMBUR ÇALIŞMA ORANI

HALAT KONSTRÜKSİYONU ÖNERİLEN D/d ORANI

(D=Tambur Çapı/ d= Halat Çapı)

MİNİMUM D/d ORANI

(D=Tambur Çapı/ d= Halat Çapı)

6×7 STD 75 40
18X7 NUFLEX 52 35
6X19 SEALE 52 35
6X25 COMPACT 48 30
6X27 COMPACT 48 30
6X30 COMPACT 48 30
6X21 FİLLER 46 30
6X26 WS 46 30
6X25 FİLLER 40 25
6X31 WS 40 25
6X37 STD 40 25
6X36 WS 37 24
6X43 FİLLER SEALE 37 24
6X41 WS 35 20
6X41 SEALE FİLLER 35 20
6X49 SEALE  WS 35 20
6X43 FİLLER 30 18
6X46 SEALE FİLLER 30 18
6X46 WS 30 18
8X19 SEAL 44 28
8X25 FİLLER 35 20


HALAT AÇMA ve SARMA

Makarada veya kangal halindeki bir halatın sarılması ya da açılması işleminde makara veya kangalın, kendi ekseni etrafında dönebilen bir düzenekte olması gerekir. Bu şekilde yapılan açma ve sarma işleminde halatta her hangi bir hasar meydana gelmez. Aksi halde sabit duran makara veya kangalda, açma-sarma işlemi yapılırsa, ileride ciddi sorun yaratabilecek yıpranmalar olabilir. Farkına varamadığımız yıpranmaların halatın kullanımı sırasında büyük sorun olarak karsımıza çıkmaması için bu konuda dikkatli olmak gerekir.

Halat açılması sırasında meydana gelen aşırı halkalanmalar, daha sonraki işlemlerde ‘’ burulma ve kuş gözü ‘’ gibi değişik yapılarda halat kullanımını imkânsız kılan ve istenmeyen ‘’ kalıcı hatalara ‘’ neden olurlar.

1

2

3

45

67

8

YANLIS HALAT AÇILMASINDAN KAYNAKLANAN HATALAR

Halka ve gam meydana getirilmiş halatların tamiri mümkün değildir. Bu durumda halat devre dışı kalmalıdır. Benzeri durumlara meydan vermemek için halat açımında mutlaka belli bir gerginlik uygulandığı aktarma makineleri kullanmalı. Halatlar, çalışan bir sistemin parçası olmaları nedeniyle, kullanım öncesi çok dikkatli bir şekilde depolama işlemine tabi tutulmalıdır. Halat dış etkenlerden korunmalıdır. Halatlar çok sayıda ince tellerden meydana gelmekte ve bu durum dış etkilere karsı çok hassas bir yapı oluşturmaktadır.

 

HALAT AÇISI

Kaldırma kapasitesi ve kullanımda dikkat edilecek hususlar

  1. Sapanla belli bir açı ile yapılan kaldırmalarda halatın yük kaldırma kapasitesinin etkilendiği dikkate alınmalıdır.

9

  1. Halatlar,tel kesilmelerini engellemek için kesinlikle keskin köselere değecek şekilde kullanılmamalıdır.
  2. Lif özlü halatlar yüksek sıcaklıklarda, örneğin ergimiş metallerin taşınmasında kullanılmamalıdır.
  3. Halat çapı,kırık tel sayısı,yağlama vb. önemli hususların kullanım sırasındaki durumu sürekli kontrol edilmeli ve bunlar kayıt altına alınmalıdır.
  4. Çift olarak kullanılan halatlar mutlaka birlikte takılmalı, birlikte değiştirilmeli ve sökülmelidir.

 

HALATIN ILK KULLANIMI

Halatın ilk kullanımı, hafif yük ve düşük hızda olmalıdır. Bu sayede halatın aşama aşama çalışma koşullarına uyum sağlaması, demetlerin tam anlamıyla yerine oturması, bunun sonucunda da tam yük uygulamaya geçildiğinde halatın tam randımanlı kullanımı sağlanmış olur. Halat kullanım hızı, halat

ömrü açısından oldukça önemlidir. Çalışmalar sırasında sok yüklemelere dikkat edilmelidir. Ani yük yükleme ve boşaltma halatta ciddi hasarlar meydana getirir.

 

HALATIN ÖNEMLI KONTROL NOKTALARI

Halatın bazı noktaları iç gerilim ve dış kuvvetler maruz kaldığı için kontrol edilmelidir. Bozuklukların daha sık olabileceği bu noktaları iyi tespit edilip sıkı kontrol edilmelidir. Göz önüne alınması gereken noktalar, tambur veya makaralardaki temas noktaları ve halatın bağlantı yerleridir. Halatın dış tellerinde kırılmalar meydana gelmeye başlıyorsa halat ömrünü tamamlıyor demektir. Ama gerçek sebebi bulmak için halatın iyice temizlenip, yükten ve tamburdan ayrıldıktan sonra gerilimin yoğun olduğu noktalar iyice incelenmelidir. Kırıklık fazla görülürse halat tamamen kontrol edilmeli, o bölgedeki çap ve sarım ölçülerine bakılmalı, iç tel kopması ve öz hasarı incelenmelidir. İç hasar incelemesi yaparken oldukça hassas davranılmalı, halata zarar vermeden, halat gevsek konumdayken demetler aralanarak öz ile demetlerin temas noktaları kontrol edilmelidir. Özde ufak parçalar halinde kopmalar görülüyorsa halat sıkıştırılmış

veya şiddetli darbeye maruz kalmış olabilir.

 

HALAT HASARLARININ TESHİS YÖNTEMLERİ

İmal edilen halat ne kadar kaliteli olursa olsun halat ömrü ;

  1. Yeni halatın özellikleri,
  2. Halatın temasta olduğu aksamlar,
  3. Halatı kullanan operatör gibi , hususlara bağlıdır. Başlangıçtaki halat özelliklerini tespit etmek mümkün, halatın temasta bulunduğu aksamları kontrol etmek de belli bir dikkat ve beceri gerektirmektedir. Ancak operatör faktörü, bu faktörler arasında kontrolü en zor olanıdır. Yukarıdaki etkenler yanında halatların servisten alınmasına neden olan ve en çok rastlanan olaylar aşağıda anlatılmıştır.
  4. Uygun olmayan halat çapı ve kalitesi,
  5. Halatların aşındırıcı engeller üzerinde çalıştırılmaları ve keskin köseli yüklerin halata doğrudan temas ettirilmeleri.
  6. Halatların uygun bir şekilde yağlanmamaları,
  7. Halatların uygun olmayan tambur ve makaralar üzerinde çalışması,
  8. Halatların tambur üzerinde üst üste veya çapraz çalışması,
  9. Halatların hizalanmış tambur ve makaralarda çalıştırılmaları,
  10. Halatların makaralardan dışarı atlaması,
  11. Halatların nem ve asitli ortam ile teması,
  12. Halatlarda uygun olmayan bağlantı parçaları kullanılması,
  13. Halatların ters dönmelerine müsaade edilmesi,
  14. Halatların yüksek sıcaklığa maruz kalması,
  15. Halatların gam yapması,
  16. Uygun olmayan koşullarda aşırı yükle yüklenilmesi,
  17. Demetler ve teller arasına giren aşındırıcı parçacıkların halatları zedelemesi.

 

Bir halat incelenirken aşağıdaki hususlar da mutlaka not edilmesi gereklidir.

 

  1. a) Halat çapında küçülme,
  2. b) İç ve dış tellerdeki aşınmalar,
  3. c) Halatların adımı,
  4. d) Tel ve demetlerdeki darbe izleri,
  5. e) Kazıma izleri,
  6. f) Korozyon,
  7. g) Kırılmış teller ve bunların kırılış şekilleri,

Yukarıdaki hususlar çok iyi bir şekilde gözlenmeli ve bu hususta tecrübeye büyük önem verilmelidir.